Blóðrás/Hringrásarkerfi
Blóðrásarkerfið starfar að hluta til við flutning blóðs og að hluta til við skipti á ýmsum efnum milli blóðs og vefjavökva.
Uppbygging æða
Æðar sem flytja blóð frá hjartanu kallast slagæðar og æðarnar sem flytja blóð aftur til hjartans kallast bláæðar. Milli slagæða og bláæða eru litlar æðar sem kallast háræðar og þar eiga sér stað aðal skipti á fjölda mismunandi efna. Stundum er gerð frekari skipting á mismunandi gerðum æða og þá einnig greint í slagæðlingar (litlar slagæðar sem finnast á milli slagæða og háræða) og bláæðar (litlar bláæðar sem finnast á milli bláæða og háræða). Til dæmis fer rauð blóðkorn sem yfirgefur hjartað í þeirri röð sem nefnd er: slagæð, slagæðlingur, háræð, bláæðlingur og að lokum bláæð.
Uppbygging æða er mjög breytileg eftir því hvernig þær virka. Slagæðar sem verða að þola mikinn þrýsting hafa þykka veggi og oft mikið magn af sléttum vöðvum (ósjálfráðum vöðvum). Háræðaveggurinn samanstendur aðeins af einu frumulagi, sem er mjög þunnt og gerir kleift að skiptast á næringarefnum og lofttegundum milli blóðs og vefjavökva. Æðar hafa þynnri veggi og stærra holrými (innra þvermál) en samsvarandi slagæðar.
Líffærafræði æðakerfisins
Hefðbundið er greint á milli almenns blóðrásarkerfis og lungnablóðrásar. Almenna blóðrásin nær yfir æðar sem sjá innri líffærum og útlægum vefjum líkamans fyrir súrefni og næringarefnum og fjarlægja koltvísýring og úrgangsefni úr þessum vefjum. Lungnablóðrásin vísar til æða sem flytja blóð til og frá lungum. Almenna blóðrásin hefst með stóru slagæðinni líkamans, ósæðinni, sem á upptök sín í vinstri slegli. Strax eftir að hún hefur komið út gefur hún frá sér tvær kransæðar til hjartavöðvans. Greinar greinast síðan til allra líffæra líkamans. Blóðið er síðan flutt aftur til hjartans um djúpt og yfirborðskennt bláæðakerfi. Yfirborðskerfið liggur beint undir húðinni og er auðvelt að komast að því til sýnatöku og inndælingar í bláæð, til dæmis í handlegg.
Þegar líkaminn þarf að losa sig við hita, til dæmis við líkamlega vinnu, er blóðflæðið beint aftur þannig að meira magn fer í gegnum yfirborðsæðarnar og blóðið kólnar. Dýpri æðarnar liggja venjulega saman með slagæðum og taugum. Þær bera oft einnig sama nafn og slagæðarnar sem þær fylgja.
Tvær stórar æðar frá fæti og grindarholi mynda neðri holæð. Hún liggur upp í gegnum kviðarholið þar sem hún tekur við blóði, meðal annars frá lifur og nýrum. Brachial-æðin og æðin frá höfði og hálsi sameinast í efri holæðina. Báðar holæðurnar opnast í hægri gátt. Frá hægri gátt rennur blóðið síðan inn í hægri slegil og út í lungnablóðrásina.
Almenn blóðrás (kerfisbundin blóðrás) Frá vinstri hjartaslegli er súrefnisríku blóði dælt um ósæðina út í altæka blóðrásina, sem sér líkamanum fyrir blóði. Blóðið fer aftur til hjartans í súrefnisskorti um efri og neðri holæð til hægri gáttar hjartans og lengra inn í hægri slegil. Lungnablóðrás (lungnablóðrás) Frá hægri slegli fer súrefnissnautt blóð í lungnablóðrásina um lungnaslagæðina til lungnanna. Í lungunum er blóðið súrefnisríkt og losar koltvísýring út í öndunarloftið. Blóðið endurvinnur nú súrefnisríkt blóð í lungnaæðunum til vinstri gáttarinnar og lengra inn í vinstri slegil.
Stóra hringrásin (kerfishringrásin)
Frá vinstri hjartaslegli er súrefnisríkt blóð dælt um ósæðina út í stóra blóðrásina sem nærir líkamann. Blóðið fer aftur til hjartans, súrefnissnautt, um efri og neðri holæðar til hægri gáttarinnar og lengra inn í hægri hjartaslegilinn.
Lítil blóðrás (lungnablóðrás)
Frá hægri slegli fer súrefnissnautt blóð í lungnablóðrásina um lungnaslagæðina til lungnanna. Í lungunum er blóðið súrefnisríkt og losar koltvísýring út í öndunarloftið. Blóðið endurnýtist nú súrefnisríkt um lungnaæðarnar til vinstri gáttarinnar og áfram til vinstri slegilsins.